Tiêu hóa ở ruột non

0

Ở ruột non, thức ăn được nhào trộn với dịch tuy, mật và dịch ruột. Sự tiêu hoá thức ăn bắt đầu ở miệng và dạ dày, sẽ được hoàn tẩt trong lòng ruột và trong các té bào niêm mạc ruột non. Sau đó các sản phẩm tiêu hoá được hấp thu cùng với các vitamin, các chất điện giải và nước.

Nhắc lại về giải phẫu

Ruột non gồm tá tràng, hồng tràng và hồi tràng. Ở người bình thường, ruột non dài 2820cm trong đó tá tràng dài 22cm, hổng tràng và hồi tràng dài 258cm (hỗng tràng chiếm 2/5). Đoạn đẳu của tá tràng gọi là hành tá tràng, do thường xuyên chịu sự tấn công của HCl từ dạ dày đưa xuống nên đoạn này rất dễ bị loét. Dây chằng Treitz là ranh giới giữa tá tràng và hổng tràng. Sự phân chia thành hỗng tràng và hổi tràng chỉ là quy ước vì thực té không có một ranh giới giải phẫu nào giữa hai đoạn này.

tieu-hoa-o-ruot-non-3

Niêm mạc ruột non chứa những hạch bạch huyết đơn độc, nhưng ở hồi tràng, các hạch bạch huyết tụ tập thành từng đám gọi là các mảng Peyer. Trên toàn bộ ruột non có nhiếu tuyến ruột hình ống, gọi là hõm Lieberkuhn. Riêng ở tá tràng còn có thêm những tuyến tá tràng hình ống nang cuộn lại gọi là tuyến Brunner. Niêm mạc ruột non có nhiều nếp gắp hình van. Bản thân niêm mạc được bao phủ bằng những nhung mao là một chỗ lồi lên hình ngón tay, dài khoảng 0,5 – mmm, được bao phủ bởi một lớp té bào biểu mô hình cột. Trong nhung mao có một mạng lưới mao mạch và mạch bạch huyết. Bờ tự do của các tế bào biểu mô của nhung mao lại chia thành những vỉ nhung mao làm tăng diện tích hấp thu của ruột non vào khoảng lại chia thành những vỉ nhung mao làm tăng diện tích hấp thu của ruột non vào khoảng 250 đến 300 m2. Mặt ngoài màng tế bào biểu mô chứa nhiều men tiêu hóa như disaccaridase, peptidase và các men phân hủy axit nudeic. Các tế bào ruột sẽ bị rơi vào lòng ruột và nhanh chóng được thay thế. Tốc độ luân chuyển của tế bào ruột là 1- ngày. Sự “bài tiết” protein do té bào rơi vào lòng ruột khá lớn, vào khoảng 30 g/ ngày.

Hiện tượng cơ học

Những vận động của ruột non bao gồm: vận động lắc lư, co bóp phân đoạn, co bóp nhu động và vận động của nhung mao.

Vận động lắc lư

Vận động lắc lư là những vận động làm cho các đoạn ruột dài ra và ngắn lại với tẩn số khoảng 10-12 phút, cử động này có tác dụng khuấy thức ăn chứ không đẩy thúc ăn về phía trước.

tieu-hoa-o-ruot-non-1

Co bóp phân đoạn

Khi một phẩn của ruột non bị thức ăn (gọi là nhũ trap) làm căng ra, thì sự căng thành ruột sẽ kích thích gây ra các co bóp đổng tâm ở những khoảng nhất định dọc theo ruột non. Chiều dài cùa mỗi đoạn co bóp vào khoảng lcm. Như thế mỗi co bóp gây ra một sự phân đoạn của ruột và chia ruột non thành những đoạn như hình ảnh một chiếc xúc xích. Khi một co bóp phân đoạn giẵn ra, ở giữa các co bóp trước. Như vậy những co bóp phân đoạn có tác dụng “băm” vào nhũ trap với tần số khoảng 8-12 lần/phút dể thúc đẩy sự nhào trộn của thức ăn với các dịch ở ruột non.

Co bóp nhu động

Co bóp nhu động không chĩ xảy ra ồ ruột non mà còn ở thực quản, dạ dày, ruột già và tử cung. Khỉ thành ruột bị căng ra, một co bóp vòng (co bóp nhu động) được tạo ra ở phía sau điểm bị kích thích và vận động dọc theo ruột vể phía hậu môn với tốc độ khoảng 2-2,5cm/giây. Các sóng nhu động rất yếu và thường tắt sau một quãng đường khoảng 3-5cm, rất hiếm khi đi xa hơn 10cm. vì thế vận động của nhũ tráp trong ruột non rắt chậm, chĩ vào khoảng lcm/phút. Như vậy thời gian để nhũ trap được chuyển từ môn vị đến van hồi manh tràng là từ 3 đén 5 giờ.

Co bóp nhu động của ruột non rất tăng sau bữa ăn, một phần do nhũ trấp đi vào tá tràng kích thích các phản xạ thần kinh ruột tại chỏ, một phần căng dạ dày – ruột được khởi động do sự căng dạ dày và được truyền qua đám rối Auerbach từ dạ dày đi dọc xuống thành ruột non. Ngoài ra, một số hoóc mon này được bài tiết trong các giai đoạn tiêu hóa thức ăn và có tác dụng làm tăng vận động ruột non. Ngược lại secretin và glucagon ức chế vận động ruột non.

tieu-hoa-o-ruot-non-2

Vận dộng của nhung mao

Một số sợi cơ trơn của lớp dưới niêm mạc đi vào các nhung mao làm cho các nhung mao co bóp theo nhịp một cách hằng định: ngắn lại, dài ra, rồi ngắn lại… vận động của nhung mao cũng chịu ảnh hưởng của một hoóc mon đường tiêu hóa là Villikinin, vận động của nhung mao làm cho dịch bạch huyết chảy từ ống bạch huyết trung tâm vào hệ bạch mạch.

Sự vận động của ruột non chủ yếu chịu sự điều hòa của hệ thắn kỉnh ruột (đám rối Auerbach) và tương đối độc lập với những dây thần kỉnh từ ngoài đến ruột. Kích thích dây X làm tăng vận động của nhung mao một cách tạm thời. Kích thích giao cảm làm các nhung mao trồ thành bất động, cắt dây giao cảm không ảnh hưởng đến vặn động của ruột. Nếu ruột bị căng quá mức hoặc nếu phúc mạc bị kích thích thì các phản xạ giao cảm sẽ ức chế nhu động ruột.

Share.

Leave A Reply