Cơ chế hoóc môn và sự dư axit dạ dày

0

Cơ chế hoóc môn

Gastrin

Do các tế bào biểu mô biến đổi của niêm mạc vùng hang (tế bào G) bài tiết. Ngoài ra niêm mạc tá tràng cũng bài tiết gastrin khỉ thức ăn axỉt (vị trap ) từ dạ dày vào tá tràng. Sau khi được bài tiết, gastrin sẽ theo máu đến kích thích các tuyến vùng thận và vùng dạ dày gây bài tiết HC1 và pepsin, nhưng lượng HC1 được bài tiết nhiều gấp 3-4 lắn lượng Pepsinogen.

Histamin

Niêm mạc dạ dày bài tiết Kên tục một lương nhỏ histamin. Histamin làm tăng tác dụng kích thích bài tiết dịch vị axit của gastrin và acetycholin. vi vậy khi dùng thuốc kháng histamin như cimmetidin thì cả acetylcholin và gastrin đều chỉ gây bài tiết một lượng axit rất nhỏ.

co-che-hoocmon-du-axit-1

Các hoóc mon tuyến thượng thận

Các hoóc mon tuyến thượng thận(adrenalin, noradrenlin) làm giảm bài tiết dịch vị.

Cortisol

Làm tăng bài tiết HCl và pepsinogen, đồng thời làm giảm bài tiét chất nhầy. Do đó điểu trị cortisol kéo dài có thể gây loét hoặc chảy máu dạ dày.

Tác dụng của sự thừa axit lên bài tiết dịch vị

Khi độ axit của dịch vị tăng lên, cơ chế gastrin sẽ ngừng hoạt động do hai nguyên nhân.

  • Độ axit quá cao làm giảm hoặc ngừng bài tiết gastrin.
  • Axit quá nhiều có thể gây một phản xạ thẳn kinh ức chế để làm giảm bài tiết dịch vị.

Cơ chế ức ché ngược này đóng vai trò rất quan trọng trong việc bảo vệ dạ dày chống lại độ axit quá cao, có thể dẫn tới loét dạ dày. Ngoài ra, nó còn có tác dụng duy trì một pH tối thuận cho hoạt động của các men tiêu hoá của dạ dày (pH vào khoảng 3).

Xem thêm bệnh đường tiêu hóa: Sa dạ dày: Nguyên nhân, triệu chứng, cách điều trị

Hai cơ chế thần kinh và hoóc mon không hoạt động riêng rẽ mà bổ sung cho nhau, điều hoá lẫn nhau để kích thích bài tiết dịch vị.

co-che-hoocmon-du-axit-2

Để thuận tiện, người ta chia quá trinh điều hoà bài tiết dịch vị thành ba giai đoạn:

Giai đoạn đầu (cơ chế thắn kỉnh)

Diễn ra trước khi thức ăn vào dạ dày (khỉ ta nhìn, ngủi, nếm hoặc mới chỉ nghĩ đến thúc ăn) hoặc trong khi đang ăn. càng ngon miệng thì cường độ bài tiết dịch vị càng mạnh. Sự bài tiết dịch vị ở giai đoạn này theo cơ chế phản xạ không điều kiện và phản xạ có điểu kiện, cả hai đểu có đường truyền ra là dây X. Các trạng thái tâm lý cũng ảnh hưỏng rõ rệt đến bài tiết dịch vị như giận dữ, hằn học củng làm tăng tiết dịch vị và làm giảm cả sự co bóp của dạ dày. Lượng dịch vị bài tiết của giai đoạn này chiếm 1/5 lượng dịch vị bữa ăn.

Giai đoạn dạ dày (cơ ché thần kinh và hoóc mon)

Khi thức ăn vào dạ dày có kích thích sự bài tiết liên tục gastrin, đồng thời kích thích các phản xạ thần kinh ruột tại chỗ và phản xạ dây X. cả hai cơ chế này phối hợp với nhau làm cho dịch vị được bài tiết liên tục trong suốt thời gian thức ăn được lưu giữ trong dạ dày. Lượng dịch vị bài tiết của giai đoạn này chiếm 2/3 lượng dịch vị một bữa ăn.

Giai đoạn ruột (cơ ché thần kinh và hoóc mon)

Thức ăn vào ruột non làm căng tá tràng, đổng thời các sản phẩm tiêu hoá protecose, pepton) và HC1 của vị trap sê kích thích niêm mạc tá tràng bài tiết một lượng nhỏ gastrin. Gastrin này sẽ theo máu đến kích thích các tuyến dạ dày vùng thân và vùng đáy bài tiết dịch vị nhưng số lượng ít.

Tuy nhiên cũng có một số yếu tố của ruột ức chế bài tiết dịch vị và tuỳ theo điểu kiện, chúng có thể mạnh hơn các yếu tố kích thích. Ví dụ khi vị tráp được tống quá nhiều vào ruột non thì sự căng của ruột non cùng với sự có mặt của HCl, proteose, pepton,..v.v. sẽ khỏi động phản xạ ruột – dạ dày ức ché bài tiết dịch vị. Đổng thời kích thích niêm mạc tá tràng và hổng tràng bài tiết hoóc môn chlecystokinin, sertin, G.l.p. Các hoóc môn này cũng ức ché bài tiét dịch vị. Tác dụng của sự ức chế này là làm chậm sự tống vị trap từ dạ dày khi ruột non còn đang chứa đầy thức ăn.

Sự hấp thu và kết quả tiêu hoá ò dạ dày

Khả năng hấp thu của dạ dày rất yéu vì niêm mạc dạ dày không có nhung mao, và khe hở giữa các tế bào biểu mô rắt hẹp. Chì có một lượng rất nhỏ, những chất có độ hoà tan cao trong lipit như rượu, hoặc một sổ thuốc như aspirin là có thể được hấp thu ở dạ dày.

Kết quả tiêu hoá ở dạ dày

Nhờ các hoạt động cơ học và hoá học của dạ dày, thức ăn được nghiền và trộn lẫn với dịch vị thành một chất bán lỏng gọi là vị trap, trong đó có một phần nhỏ protein được tiêu hoá dở dang thành proteose và pepton, một phần tinh bột chín được tiêu hoá thành maltose (dưới tác dụng của men ptyalin nước bọt), mỡ hầu như chưa bị phân giải.

Share.

Leave A Reply